İslam Alemi ve Düşünürlerinin, Tarihte İnşa Ettikleri Medeniyet Modeli

Müslüman düşünürlerin, 8.yy'dan itibaren dünya bilim tarihi sahnesine -üretken bir şekilde- çıkmaya başladıklarını görüyoruz. Din ve bilimin çatışmadığı; devletler tarafından desteklenen bilimin, bilim için yapıldığı; yaratıcı-altınçağ olarak da ifade edilen dönemde Müslüman allameler, bilgiye aç; yabancı yazın dünyasına meraklı/ilgili ve eser sahibi -Aristo, Arşimed, Galen ve Apollonios gibi- yabancı üstatlara da derin bir saygı ve hürmet duymaktaydılar.

Örneğin Aristoteles, İslam dünyasında uzun bir süre ''ilk üstad'' (el-mu'allim el-evvel) olarak ifade ediliyordu. Diğer bazı Yunan/Helen alimler için de, saygın bir unvan olarak (el-fadıl) gibi sıfatların kullanıldığı biliniyor. Bilimin ve bilim insanlarının baş tacı edildiği bu -esnek- kültürel ve sosyal yapı içerisinde, örneğin Yahudi bir hekim/filozof, İslam devlet başkanının özel doktoru olabiliyordu. Bir diğer örnek; Hristiyan cemaatin başkanı olan Hibetullah, Abbasiler döneminde başhekimliğe getirilmiş ve Bağdat civarındaki hekimlerin mesleki yeterlilik sınavlarını yapmakla görevlendirilmiştir. O dönemde bilimlerle uğraşmak belli bir sınıf ve kesimin faaliyet alanı değildi. Toplumun her kesimi icracı durumdaydı. Bu yüzden çoğu Müslüman düşünürlerin mahlasının, meslek isimleriyle başladığı söylenir; terzi, marangoz, demirci, saatçi gibi... 8.yy İslam medeniyetinde önemli filologlar, edebiyatçılar ve tarihçiler büyük camilerde kendi eğitim kürsülerine sahiptiler. Bu büyük camiler, 11.yy'da devlet üniversiteleri kurulana kadar bir üniversite gibi varlıklarını sürdürdüler. Kitapları Avrupa'ya 12.yy'da ulaşabilmiş ve Avrupalılarca ''Geber'' olarak bilinen; 8 veya 9.yy'da yaşamış; kimya disiplininin öncüllerinden ve astronomi, fizik, felsefe, tıp, matematik ve teoloji gibi alanlarda da çalışmaları bulunan Cabir bin Hayyan, İslâm bilim tarihinin önemli ve renkli figürlerinden biridir. Hayyan'ın düşünce dünyası için ayrıca bakınız: https://youtu.be/ma9dHD5JNGc?si=Zk8GEMxA6anLiOMD Kaynak: Bilim Tarihi Sohbetleri / Fuat Sezgin #bilim #kültür #medeniyet #tarih #islâmtarihi #islambilimtarihi #yunanbilimtarihi